Kacper Duda

W szachach nie da się zwalić przegranej na pecha czy sędziego. Każdy błąd na szachownicy jest w stu procentach mój, co brzmi surowo, ale właśnie to lubię — pełna odpowiedzialność za wynik. To rzadkość poza szachownicą.

Robię więcej, niż trzeba, bo ta uczciwość wobec siebie jest uzależniająca.

W domu, przy komputerze, grałem świetnie. Na pierwszych turniejach, z rodzicami przeciwników zaglądającymi zza pleców, zamierałem i popełniałem elementarne błędy. Przez rok unikałem większych turniejów, tłumacząc to sobie brakiem czasu.

Blokowała mnie presja bycia obserwowanym, nie brak umiejętności — musiałem to rozdzielić, żeby ruszyć dalej.

Zasada jest prosta: przegrana partia zostaje przeanalizowana tego samego dnia, zanim pójdę spać, nawet jeśli jest już późno. Kiedyś odkładałem to na weekend i w efekcie nigdy nie wracałem do najważniejszych lekcji z przegranej.

Ten nawyk sprawia, że każda porażka faktycznie czegoś mnie uczy, zamiast tylko boleć.

Ta stuletnia książka nauczyła mnie myśleć o partii jako o całości z planem, nie o serii pojedynczych, dobrych ruchów. Wcześniej grałem reaktywnie — odpowiadałem na ruchy przeciwnika. Po tej lekturze zacząłem budować własne plany kilka ruchów naprzód.

To pierwsza książka szachowa, którą czytałem nie dla wyniku, tylko dla samego myślenia.

Przez pół roku tak bardzo bałem się spaść na czasie, że podejmowałem pochopne decyzje dużo wcześniej, niż było to konieczne. Traciłem dobre pozycje, bo grałem przeciwko zegarowi, a nie przeciwko przeciwnikowi.

Trener nauczył mnie prostego triku: liczyć ruchy, nie minuty. Zmieniło to więcej niż jakikolwiek trening szybkich partii.

Chessable pilnuje mi powtórek otwarć metodą rozłożonych w czasie przypomnień — reszta analizy trafia do zwykłego notesu, żeby nie tracić czasu na klikanie w menu. Silnik szachowy włączam tylko na końcu, po własnej analizie, nigdy przed nią.

Analiza z silnikiem od razu na starcie to najszybszy sposób, żeby przestać myśleć samodzielnie.

Pierwsze lata gry to było wkuwanie konkretnych wariantów otwarć na pamięć, bez pytania „dlaczego”. Kiedy przeciwnik zbaczał z wyuczonej linii, gubiłem się kompletnie. Teraz uczę się idei stojącej za otwarciem, nie samej sekwencji ruchów.

Rozumienie zawsze wygrywa z zapamiętywaniem, kiedy sytuacja robi się nieprzewidywalna.

Przez pierwszy rok gry lubiłem wracać tylko do zwycięstw, bo były przyjemne do oglądania. Przegrane odkładałem i nigdy do nich nie wracałem. Gdybym zaczynał od zera, analizowałbym przegrane dwa razy częściej niż wygrane — to w nich jest prawdziwa nauka.

Wygrana potwierdza, co już umiesz. Przegrana pokazuje, czego jeszcze nie umiesz.

Nic tak nie podkopuje pewności siebie jak przegrana z kimś niżej notowanym. W takie dni gram jedną partię wyłącznie dla przyjemności, bez zapisywania wyniku i bez późniejszej analizy — żeby przypomnieć sobie, dlaczego w ogóle lubię tę grę.

Presja wyniku, zdjęta na jeden wieczór, zwykle wraca sama następnego dnia.

Godzina zadań taktycznych rano, godzina analizy własnych ostatnich partii po szkole, godzina gry z trenerem wieczorem. Trzy różne rodzaje pracy, nie trzy godziny tego samego — bo mózg męczy się szybciej, powtarzając jeden typ wysiłku.

Weekendy przed dużym turniejem zostawiam celowo lżejsze, żeby nie wejść na planszę wypalony.

Kolega z klubu szachowego był lepszy ode mnie przez pierwsze dwa lata i zamiast się cieszyć z każdej wygranej, siadał ze mną i tłumaczył, gdzie popełniłem błąd. Ta cierpliwość ukształtowała mnie bardziej niż oglądanie partii arcymistrzów.

Najlepsza inspiracja to ktoś, kto ma czas, żeby cię uczyć, nie tylko ktoś, kogo podziwiasz z daleka.

Miałem wygrywającą pozycję w finale wojewódzkim i przegrałem, bo zabrakło mi trzech sekund na zegarze. Nie błąd na szachownicy, tylko zarządzanie czasem. Ta porażka bolała bardziej niż jakakolwiek przegrana partia z gorszej pozycji.

Dała mi jedno: od tamtej pory zarządzanie zegarem traktuję tak samo poważnie jak samą grę.

Kiedy na siłę szukam efektownej kombinacji, zwykle jej nie znajduję — widzę tylko oczywiste, bezpieczne ruchy. Najlepsze pomysły przychodzą, gdy patrzę na pozycję spokojnie, bez presji „muszę coś znaleźć”.

Nauczyłem się rozpoznawać ten stan i celowo zwalniać tempo myślenia, zamiast przyspieszać, gdy szukam czegoś dobrego.

Tytuł mistrza Polski juniorów wisi teraz na ścianie, ale gdybym miał wskazać jedno doświadczenie, które dało mi najwięcej, wybrałbym przegraną na wojewódzkim przez brak trzech sekund. To wtedy nauczyłem się, że drobiazgi decydują tak samo jak duże błędy.

Sukces potwierdza, że robisz dobrze. Porażka pokazuje dokładnie co poprawić.

Jako dziecko wyobrażałem sobie arcymistrzów jako ludzi, którzy prawie nigdy nie popełniają błędów. Kiedy zacząłem analizować ich partie, zobaczyłem, że przegrywają regularnie — różnica polega na tym, jak szybko wracają do gry po porażce, nie na tym, że jej unikają.

To przekonanie zdjęło ze mnie presję bycia bezbłędnym, która wcześniej mnie paraliżowała.

Komuś zaczynającemu powiedziałbym: przestań chować się za treningiem w domu i zapisz się na turniej, nawet jeśli wiesz, że przegrasz większość partii. Umiejętność grania pod presją nie da się wytrenować bez prawdziwej presji.

Pierwsze turnieje przegrasz — i dokładnie po to warto w nich zagrać jak najwcześniej.